Dział: Mapa

Dla nauczyciela: materiały do lekcji orientacji w terenie

Plany lekcji, karty pracy i klucze: skala mapy, mapa topograficzna, poziomice, wysokość Słońca. Z odniesieniem do podstawy programowej.

Zweryfikowano: 28.10.2026Opublikowano: 28.10.2026Twierdzeń: 3 (POTWIERDZONE 3) · źródłaRedakcja: Na Kompasie, 28.10.2026

Serwis jest ogólny: czytają go zarówno dorośli, jak i uczniowie. Materiały dla nauczycieli to osobne ramki, które można pominąć, jeśli szukasz tylko wiedzy. Poniżej znajdziesz spis stron z takimi ramkami i krótką instrukcję, jak z nich korzystać.

Kompas płytkowy ułożony na mapie — Kompas płytkowy leżący na mapie: podstawowe pomoce na lekcjach orientacji Fot. Pierre André Leclercq, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Planer lekcji

Nie wiesz, od czego zacząć? Planer lekcji układa na jednej stronie do druku plan na 45 minut dla wybranego tematu i klasy V–VIII: cel, przebieg, linki do kart pracy i odniesienie do podstawy programowej.

Strony z materiałami dla nauczyciela

Strona	Co znajdziesz w ramce „Dla nauczyciela”
Skala mapy: generator kart pracy z kluczem	Plan lekcji na 45 minut oparty na generatorze kart; klucz odpowiedzi generuje się razem z kartą.
Jak czytać mapę topograficzną	Plan lekcji na 45 minut, karta pracy z pięcioma zadaniami i klucz.
Poziomice: jak czytać wzniesienia	Plan lekcji na 45 minut: model wzgórza, przekrój terenu, nachylenie; karta pracy z kluczem.
Zmierz wysokość Słońca cieniem patyka	Doświadczenie w terenie w grupach, karta pracy do druku w kalkulatorze.

Jak korzystać z materiałów

Wybierz stronę pasującą do tematu lekcji i przeczytaj najpierw część „W skrócie”.
Otwórz ramkę „Dla nauczyciela”: zawiera cel lekcji, potrzebne rzeczy, przebieg w minutach i odniesienie do podstawy programowej.
Wydrukuj kartę pracy. Karty z generatora i kalkulatora mają widok do druku, a klucz jest oddzielony od karty ucznia.
Po lekcji wróć do części „Dla dociekliwych” na tej samej stronie: tam są szczegóły dla uczniów, którzy chcą wiedzieć więcej.

Plany lekcji to propozycje autorskie serwisu: dostosuj czasy i zadania do swojej klasy. Fakty podane na stronach mają źródła wypisane na dole strony z datą dostępu.

Odniesienie do podstawy programowej

Podstawa programowa zmienia się stopniowo. Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378) stosuje się od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w kolejnych latach także w kolejnych klasach. ^[1] W klasach V–VIII w roku szkolnym 2026/2027 stosuje się jeszcze dotychczasową podstawę z rozporządzenia z 14 lutego 2017 r. ^[1] Dlatego poniżej cytaty pochodzą z obu aktów, a każdy ma wskazany akt i miejsce.

Przyroda w klasach IV–VI (rozporządzenie z 2026 r.)

uczeń „korzysta z map i planów (w formie cyfrowej i analogowej)” ^[2]
uczeń „odczytuje wysokość bezwzględną różnych punktów na mapie, oblicza wysokość względną” ^[2]
uczeń „posługuje się planem, mapą (w tym cyfrową) i kompasem w celu zaplanowania trasy” podczas zajęć terenowych ^[2]

Geografia w klasach V–VIII (dotychczasowa podstawa, brzmienie z 2024 r.)

uczeń „stosuje legendę mapy do odczytywania informacji oraz skalę mapy do obliczania odległości” ^[3]
uczeń „czyta treść mapy lub planu najbliższego otoczenia szkoły” ^[3]
uczeń „porównuje wyniki pomiaru wysokości Słońca w różnych porach dnia i roku” ^[3]

POTWIERDZONE Dwie podstawy obok siebie w roku szkolnym 2026/2027

W klasach I i IV obowiązuje nowa podstawa z 2026 r., a w klasach II, III i V–VIII stosuje się jeszcze dotychczasową. Sprawdź, której podstawie podlega Twoja klasa. ^[1]

Dla dociekliwych

Co z tego wynika dla lekcji

Wszystkie wymienione wymagania sprowadzają się do trzech umiejętności: czytania legendy i znaków, posługiwania się skalą oraz odczytywania wysokości. Dlatego warto ćwiczyć je razem na jednym fragmencie mapy: najpierw legenda, potem skala, na końcu poziomice. Wymaganie dotyczące pomiaru wysokości Słońca realizuje doświadczenie z patykiem.

Podstawę programową cytujemy dosłownie z tekstu aktów opublikowanych w Dzienniku Ustaw, ale to nauczyciel ostatecznie decyduje, które wymagania realizuje dana lekcja. Pełne teksty rozporządzeń są dostępne w serwisie Sejmu (ISAP) oraz na stronach Ministerstwa Edukacji.

Źródła i sprawdzenie twierdzeń

Główne źródła: Minister Edukacji.

Twierdzenia i źródła szczegółowo (3)

Każde twierdzenie z tekstu ma tu status, źródła (z pozycją w źródle i datą dostępu) i liczbę źródeł niezależnych. Twierdzenia praktyczne wymagają co najmniej dwóch niezależnych źródeł; źródła uzupełniające nie są do tego liczone.

[1]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. stosuje się od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w klasach II, III i V–VIII w tym roku szkolnym stosuje się dotychczasową podstawę z rozporządzenia z 14 lutego 2017 r.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 1 pkt 1; dalej: „a w latach następnych również w kolejnych klasach szkoły podstawowej”).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „2026/2027 w klasach II, III i V–VIII szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 2: dotychczasowa podstawa, załącznik nr 2 do rozporządzenia z 14 lutego 2017 r., Dz.U. poz. 356 z późn. zm.).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.

[2]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

W podstawie programowej przyrody dla klas IV–VI (rozporządzenie z 11 marca 2026 r.) uczeń korzysta z map i planów, odczytuje wysokość bezwzględną punktów na mapie, oblicza wysokość względną oraz posługuje się planem, mapą i kompasem do zaplanowania trasy i przejścia wyznaczonej drogi.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „korzysta z map i planów (w formie cyfrowej i analogowej)” (załącznik nr 2, PRZYRODA, dział 1 „Spotkania z przyrodą”, pkt 3).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „odczytuje wysokość bezwzględną różnych punktów na mapie, oblicza wysokość względną” (tamże, dział 5 „Planeta Ziemia”, pkt 18).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „posługuje się planem, mapą (w tym cyfrową) i kompasem w celu zaplanowania trasy” (tamże, wymagania dotyczące zajęć terenowych; dalej: „i przejścia wyznaczonej drogi”).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.

[3]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

W dotychczasowej podstawie programowej geografii (brzmienie z rozporządzenia z 28 czerwca 2024 r., stosowane w klasach V–VIII w roku szkolnym 2026/2027) uczeń stosuje legendę i skalę mapy, czyta treść mapy lub planu najbliższego otoczenia szkoły oraz porównuje wyniki pomiaru wysokości Słońca w różnych porach dnia i roku.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „stosuje legendę mapy do odczytywania informacji oraz skalę mapy do obliczania odległości” (załącznik nr 2, GEOGRAFIA, dział I „Mapa Polski”, pkt 1).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „czyta treść mapy lub planu najbliższego otoczenia szkoły” (tamże, pkt 4).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „porównuje wyniki pomiaru wysokości Słońca w różnych porach dnia i roku” (tamże, dział V „Ruchy Ziemi”, pkt 1).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.