nakompasie.pl
Narzędzia

Dział: Mapa

Planer lekcji: plan na 45 minut do druku

Wybierz temat (skala, mapa topograficzna, poziomice, wysokość Słońca) i klasę V–VIII: dostaniesz kartkę do druku z celem, przebiegiem i podstawą programową.

Zweryfikowano: Opublikowano: Twierdzeń: 14 (POTWIERDZONE 12 · DZIAŁA 2) · źródłaRedakcja: Na Kompasie,

Planer zbiera w jednym miejscu materiały opisane na stronie Dla nauczyciela. Nie wymaga konta i działa także bez internetu po pierwszym wejściu na stronę. Wybór tematu i klasy zapisuje się w adresie po znaku #, więc gotową kartkę można wysłać linkiem.

Planer lekcji: kartka do druku

Wybierz temat i klasę, a kartka pojawi się poniżej.

Wybór zapisuje się tylko w adresie strony (po znaku #), więc kartkę można przesłać linkiem. Nic nie jest wysyłane ani zapamiętywane w przeglądarce.

Jak z tego korzystać

  1. Wybierz temat i klasę. Kartka pojawi się pod formularzem.
  2. Otwórz linki do kart pracy lub generatorów i wydrukuj je osobno: planer drukuje tylko kartkę z planem.
  3. Naciśnij „Drukuj kartkę”. Na wydruku zostaje sama kartka, a klucz odpowiedzi trafia na osobną stronę.
  4. Sprawdź w tekście aktu, że wskazane wymaganie dotyczy Twojej klasy.

Dla dociekliwych

Skąd są plany

Cele, listy rzeczy, przebiegi w minutach i zadania są przepisane z ramek „Dla nauczyciela” na czterech stronach: generator kart ze skali mapy, mapa topograficzna, poziomice i wysokość Słońca cieniem patyka. Planer niczego do nich nie dopisuje. Plany są propozycjami autorskimi serwisu, nie wymaganiami programowymi.

Podstawa programowa

W roku szkolnym 2026/2027 klasy V–VIII uczą się jeszcze według dotychczasowej podstawy, a nowa podstawa z 11 marca 2026 r. obowiązuje w klasach I i IV. [1] Dlatego przy każdym temacie planer podaje cytat, akt i miejsce w akcie, a wymagania nowej podstawy przyrody dla klas IV–VI oznacza jako „dla porównania”. Wymagania przypisane do tematów:

  • skala mapy: geografia, stosowanie skali do obliczania odległości; przyroda, odczytywanie ze skali [2]
  • mapa topograficzna: geografia, legenda, skala i czytanie treści mapy [3]; przyroda, wysokość bezwzględna i względna [4]
  • poziomice: przyroda, wysokość bezwzględna i względna [5]
  • wysokość Słońca: geografia, porównywanie wyników pomiaru wysokości Słońca [6]

Klucze odpowiedzi

Klucz skali generuje się razem z kartą i jest sprawdzany automatycznie. [7] Klucze do kart o mapie topograficznej i poziomicach są przepisane ze stron źródłowych i liczone niezależnie w testach. [8] [9] Do doświadczenia ze Słońcem klucza nie ma, bo wyniki zależą od pomiarów, ale do sprawdzenia rachunku służą przykłady ze strony doświadczenia. [10]

Doświadczenie ze Słońcem

Planer powtarza ze strony doświadczenia zasadę wyznaczania wysokości Słońca: tangens kąta to wysokość patyka podzielona przez długość cienia. [11] Patyk ma stać pionowo na poziomym podłożu. [12] Wysokość Słońca zależy od cienia: im wyżej Słońce, tym krótszy cień. [13] Nie patrz bezpośrednio w Słońce bez specjalnej ochrony oczu. [14]

Ograniczenia

  • Serwis nie ma osobnych planów dla klas V, VI, VII i VIII. Plan jest wspólny, a odniesienie do podstawy programowej dotyczy wszystkich klas V–VIII.
  • Dla poziomic nie ma w serwisie cytatu z dotychczasowej podstawy geografii. Planer pokazuje wtedy „Brak danych” i wymaganie nowej podstawy przyrody tylko dla porównania.
  • Dla doświadczenia ze Słońcem planer pokazuje kroki bez czasów lekcji i bez podziału na minuty.
  • Cytaty mają najwyżej 15 słów. Pełne teksty rozporządzeń są w Dzienniku Ustaw (ISAP). Przed lekcją sprawdź aktualny tekst aktu.

Źródła i sprawdzenie twierdzeń

Główne źródła: Minister Edukacji, Fort Lewis College, Sam Houston State University, GLOBE Program, Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, NASA.

Twierdzenia i źródła szczegółowo (14)

Każde twierdzenie z tekstu ma tu status, źródła (z pozycją w źródle i datą dostępu) i liczbę źródeł niezależnych. Twierdzenia praktyczne wymagają co najmniej dwóch niezależnych źródeł; źródła uzupełniające nie są do tego liczone.

[1]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. stosuje się od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w klasach II, III i V–VIII w tym roku szkolnym stosuje się dotychczasową podstawę z rozporządzenia z 14 lutego 2017 r.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 1 pkt 1; dalej: „a w latach następnych również w kolejnych klasach szkoły podstawowej”).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „2026/2027 w klasach II, III i V–VIII szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 2: dotychczasowa podstawa, załącznik nr 2 do rozporządzenia z 14 lutego 2017 r., Dz.U. poz. 356 z późn. zm.).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[2]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

Podstawa programowa: dotychczasowa dla geografii (klasy V–VIII w roku szkolnym 2026/2027) wymaga stosowania skali mapy do obliczania odległości, a nowa dla przyrody (klasy IV–VI, rozporządzenie z 11 marca 2026 r., od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV) odczytywania ze skali zmniejszenia obiektów i odległości.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „stosuje legendę mapy do odczytywania informacji oraz skalę mapy do obliczania odległości” (załącznik nr 2, GEOGRAFIA, dział I „Mapa Polski”, pkt 1).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „odczytuje ze skali, ile razy rzeczywiste wymiary obiektów i odległości w terenie” (załącznik nr 2, PRZYRODA, dział 5 „Planeta Ziemia”, pkt 18; § 4: nowa podstawa od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV, w klasach V–VIII stosuje się jeszcze dotychczasową).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[3]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

Dotychczasowa podstawa programowa geografii (stosowana w klasach V–VIII w roku szkolnym 2026/2027) wymaga stosowania legendy i skali mapy do odczytywania informacji i obliczania odległości oraz czytania treści mapy lub planu najbliższego otoczenia szkoły.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „stosuje legendę mapy do odczytywania informacji oraz skalę mapy do obliczania odległości” (załącznik nr 2, GEOGRAFIA, dział I „Mapa Polski”, pkt 1).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „czyta treść mapy lub planu najbliższego otoczenia szkoły” (tamże, pkt 4).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „2026/2027 w klasach II, III i V–VIII szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 2: dotychczasowa podstawa stosowana w tych klasach w roku szkolnym 2026/2027).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[4]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

Podstawa programowa przyrody (klasy IV–VI, rozporządzenie z 11 marca 2026 r., stosowana od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV) wymaga odczytywania z mapy wysokości bezwzględnej i obliczania względnej oraz odczytywania ze skali zmniejszenia obiektów i odległości.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „odczytuje wysokość bezwzględną różnych punktów na mapie, oblicza wysokość względną” (załącznik nr 2, PRZYRODA, dział 5 „Planeta Ziemia”, pkt 18).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „odczytuje ze skali, ile razy rzeczywiste wymiary obiektów i odległości w terenie” (tamże, pkt 18; dalej w tekście aktu: „zostały zmniejszone na mapie lub planie”).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 1 pkt 1: od kiedy stosuje się nową podstawę).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[5]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

Podstawa programowa przyrody dla klas IV–VI (rozporządzenie z 11 marca 2026 r., stosowana od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV) wymaga odczytywania z mapy wysokości bezwzględnej i obliczania względnej.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „odczytuje wysokość bezwzględną różnych punktów na mapie, oblicza wysokość względną” (załącznik nr 2, PRZYRODA, dział 5 „Planeta Ziemia”, pkt 18).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 1 pkt 1).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[6]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 1

W podstawie programowej geografii dla szkoły podstawowej (klasy V–VIII w roku szkolnym 2026/2027 obowiązuje jeszcze dotychczasowe brzmienie) znajduje się wymaganie porównywania wyników pomiaru wysokości Słońca w różnych porach dnia i roku.

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej... dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2024 poz. 996), załącznik nr 2, Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „porównuje wyniki pomiaru wysokości Słońca w różnych porach dnia i roku” (załącznik nr 2, GEOGRAFIA, dział V „Ruchy Ziemi”, pkt 1).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/996/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), Minister Edukacji (Dziennik Ustaw, ISAP / API Sejmu). „2026/2027 w klasach II, III i V–VIII szkoły podstawowej” (§ 4 ust. 2: dotychczasowa podstawa z rozporządzenia z 14 lutego 2017 r. stosowana w tych klasach w roku szkolnym 2026/2027).. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/378/text.pdf. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[7]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 0

Odpowiedzi w kluczu są obliczane tymi samymi wzorami co kalkulator skali i sprawdzane testem automatycznym niezależnym rachunkiem dla 1 800 wylosowanych zadań (60 zestawów na każdym z 3 poziomów).

  • Własne obliczenie: odpowiedzi z klucza zgodne z niezależnym rachunkiem kontrolnym. Dostęp: 26.10.2026.
[8]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 0

Klucz karty pracy: 1 cm przy 1:25 000 to 250 m, 8 cm to 2 km; różnica wysokości 215 m i 240 m to 25 m; 2 cm przy 1:25 000 to 500 m; nachylenie 25 m na 500 m to 5 %, czyli ok. 2,9°.

  • Własne obliczenie: 250 m; 2 km; 240 − 215 = 25 m; 2 cm × 25 000 = 500 m; 25/500 = 5 %; arctan(0,05) = 2,86°. Dostęp: 28.10.2026.
[9]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 0

Przykładowy przekrój z cięciem 10 m ma odcinki o nachyleniach 10 %, 20 %, 25 % i 33,3 % (ok. 5,7°, 11,3°, 14,0° i 18,4°); na mapie 1:25 000 odstępy między poziomicami to 4, 2, 1,6 i 1,2 mm, a cały przekrój (220 m w poziomie, 40 m w górę) ma nachylenie ok. 18,2 %, czyli ok. 10,3°.

  • Własne obliczenie: 10/100, 10/50, 10/40, 10/30; arctan tych stosunków; odległość × 1000 mm / 25 000; 40/220. Dostęp: 28.10.2026.
[10]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 0

Gdy cień jest równy patykowi, wysokość Słońca wynosi 45°; gdy jest dwa razy dłuższy, ok. 26,6°; dla patyka 100 cm i cienia 150 cm ok. 33,7°.

  • Własne obliczenie: arctan(1) = 45°; arctan(100/200) = 26,57°; arctan(100/150) = 33,69°; dodatkowo wysokości Słońca z PyEphem zamienione na cień patyka i z powrotem (różnica poniżej 0,05°). Dostęp: 28.10.2026.
[11]DZIAŁApraktyczne, niezależnych źródeł: 2

Tangens wysokości Słońca nad horyzontem jest równy wysokości patyka podzielonej przez długość jego cienia (wysokość = arctan(patyk: cień)).

  • The Noontime Sun, laboratorium PhSc 206, Fort Lewis College (Colorado, USA). „This ratio is the tangent of the angle that the sun makes over the southern horizon.” (Stosunek długości patyka do długości cienia to tangens kąta nad horyzontem; kąt wyznacza się funkcją arctan.). https://faculty.fortlewis.edu/hakes_c/Phys_146/astrolab/astrolab_sun_noon.html. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Sun altitude project (ACL), Sam Houston State University (USA). „taking the inverse tangent of the ratio of the height of the stick to the length of its shadow” (Wzór: tan θ = h/l.). https://profiles.shsu.edu/stm009/ACL/sunaltitude.html. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[12]DZIAŁApraktyczne, niezależnych źródeł: 2

Doświadczenie wymaga patyka ustawionego pionowo (sprawdzonego sznurkiem z ciężarkiem lub poziomicą) na w miarę płaskim, poziomym podłożu.

  • Making a Sundial (GLOBE Atmosphere Learning Activity, 2014), GLOBE Program. „making certain that it is perpendicular to the ground using a plumb bob (a piece of string with a weight on it) or a level” (Patyk ustawić prostopadle do ziemi, sprawdzając pion sznurkiem z ciężarkiem lub poziomicą; wcześniej: wybrać stosunkowo płaskie miejsce.). https://globe.gov/documents/348614/41018820-9356-4929-a750-11391bf646ae. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • The Noontime Sun, laboratorium PhSc 206, Fort Lewis College (Colorado, USA). „measure the length of the shadow of a vertical stick of known length” (Zmierzyć cień pionowego patyka o znanej długości.). https://faculty.fortlewis.edu/hakes_c/Phys_146/astrolab/astrolab_sun_noon.html. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[13]POTWIERDZONEinformacyjne, niezależnych źródeł: 2

Im wyżej jest Słońce nad horyzontem, tym krótszy cień rzuca pionowy patyk, a wysokość Słońca można obliczyć z wysokości patyka i długości jego cienia.

  • This is a Stickup! (Elementary Concepts Thread, Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics), Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. „The angle of the Sun above the horizon determines the length of the shadows it causes behind objects.” (Im wyżej Słońce, tym krótszy cień.). https://hea-www.cfa.harvard.edu/ECT/Stick/stick.html. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • Sun altitude project (ACL), Sam Houston State University (USA). „Based on this length and the height of the object casting the shadow, you can determine the altitude of the Sun.” (Z długości cienia i wysokości przedmiotu można wyznaczyć wysokość Słońca.). https://profiles.shsu.edu/stm009/ACL/sunaltitude.html. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
[14]POTWIERDZONEpraktyczne, niezależnych źródeł: 2

Nie wolno patrzeć bezpośrednio w Słońce bez specjalnej ochrony oczu; do pomiaru cienia nie jest to potrzebne.

  • Eclipse Safety, NASA. „it is not safe to look directly at the Sun without specialized eye protection for solar viewing” (Niebezpiecznie patrzeć bezpośrednio na Słońce bez specjalnej ochrony oczu.). https://science.nasa.gov/eclipses/safety/. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.
  • The Noontime Sun, laboratorium PhSc 206, Fort Lewis College (Colorado, USA). „Never look directly at the sun without appropriate protection.” (Instrukcja laboratoryjna, ostrzeżenie przy obserwacjach w południe.). https://faculty.fortlewis.edu/hakes_c/Phys_146/astrolab/astrolab_sun_noon.html. Rodzaj: źródło pierwotne. Dostęp: 28.10.2026.